FED'in görevleri, piyasalara etkileri ile TCMB’ nın yapısı ve görevleri

Murat TEKİN Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

ABD Merkez Bankası (FED) Görevleri, Organları ile Dünya ve Ülkemiz Para Piyasalarına etkileri ile TCMB’ nın yapısı ve görevleri”

 

TCMB’ nın temel olarak ülkemizde para ve kur politikalarının yönetilmesinden sorumludur. Bu kapsamda;

u 1.Fiyat istikrarı

Fiyat istikrarı ile ekonomik kararlarda dikkate almayı gerektirmeyecek ölçüde düşük bir enflasyon oranı kastedilmektedir.  Banka, bu amaç doğrultusunda uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı araçları doğrudan kendisi belirler, bir başka deyişle araç bağımsızlığına sahiptir.

u 2. Finansal İstikrar

Finansal istikrar, Merkez Bankası için destekleyici amaç özelliğine sahiptir. Bu kapsamda Banka, Türkiye’deki finansal sistemin istikrarı için para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici önlemleri almakla sorumludur. 

u 3. Döviz Kuru Rejimi

Ülkemizdeki döviz kuru rejimini Hükûmet ile birlikte belirlemek, biçimlendirmek ve uygulamak; Bankanın bir diğer görevidir. Bunun yanında, Türkiye’deki altın ve döviz rezervlerini saklamak ve ülke menfaatleri doğrultusunda yönetmekten sorumlu kurum, yine Merkez Bankasıdır. 

u 4. Banknot Basma ve İhraç İmtiyazı

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 87. maddesine göre para basma yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) aittir. Ancak TBMM banknot basma ve ihraç yetkisini süresiz olarak Merkez Bankasına devretmiştir.  

 

u 5. Ödeme Sistemleri

Merkez Bankası; fonların ve menkul kıymetlerin güvenli ve hızlı bir şekilde aktarılması ve mutabakatının gerçekleştirilmesi için yeni sistemler kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini sağlamak, gözetimini gerçekleştirmek ve gerekli düzenlemeleri yapmak

gibi başlıca görevleri vardır.

 

FED’in açılımı nedir;

ABD' de bağımsız bir şekilde ekonomik politikalar uygulayan Fed'in açılımı Federal Reserve'dir. 

FED Amerika Birleşik Devletleri’nin Merkez Bankası’dır. Yönetim Kurulu Washington’dadır. FED’in para politikalarını ise Yönetim Kurulu ile 5 bölgesel FED başkanından oluşan Federal Açık Piyasa Komitesi (FOMC) belirliyor.

Finans dünyası için büyük önem taşıyan ABD para politikasından sorumlu olan ABD bankası 23 Aralık 1913 yılında ABD federal yasalarıyla kuruldu. Fed bankaların organizasyonu olarak bilinir. Merkezi Washington’da bulunan bu kurum bir merkez bankası görevi üstlenir.1929 krizinden sonra büyük buhran yaşayan ABD yetkilileri FED sistemine geniş yetkiler verdi. Merkez bankaları bağımsız hareket etme yetkisi kazandı. Merkez bankasına hükümet müdahale edemez hale geldi.

 FED’in bu kadar önemli olmasının nedeni ABD para politikalarını yönetmesidir. ABD doları dünyadaki bütün ülkelerin piyasalarında yer alması FED’i değerli kılan bir diğer unsurdur.

 

FED hangi görevleri yapar;

ABD ekonomisinin ve daha genel olarak kamu yararının etkin işleyişini teşvik etmek için beş genel işlevi yerine getirir.

  • ABD ekonomisinde maksimum istihdamı, istikrarlı fiyatları ve ılımlı uzun vadeli faiz oranlarını teşvik etmek için ülkenin para politikasını yürütür;
  • Finansal sistemin istikrarını teşvik eder ve ABD ve yurtdışında aktif izleme ve katılım yoluyla sistemik riskleri en aza indirmeye ve sınırlamaya çalışır;
  • Bireysel finansal kurumların güvenliğini ve sağlamlığını teşvik eder ve bir bütün olarak finansal sistem üzerindeki etkilerini izler;
  • Bankacılık endüstrisine ve ABD hükümetine ABD doları ile işlemleri ve ödemeleri kolaylaştıran hizmetler yoluyla ödeme ve uzlaştırma sistemi güvenliğini ve verimliliğini teşvik eder;
  • Tüketici odaklı denetim ve inceleme, ortaya çıkan tüketici sorunları ve eğilimlerinin araştırılması ve analizi, topluluk ekonomik kalkınma faaliyetleri ve tüketici kanunları ve düzenlemelerinin idaresi yoluyla tüketicinin korunmasını ve topluluk gelişimini destekler.

 

Özellikle para arzını ve kredi gerekliliğini ekonominin ihtiyaçlarına göre belirlemek ve güvenli, aynı zamanda da sorunu olmayan bir bankacılık sistemi geliştirmek esas iki görevidir. Tabi ki her merkez bankası gibi FED de özel görevler üstlenmek zorundadır. 

 

 

Özetle FED’in görevleri;

 

v Bankaların denetlenmesi ve düzenlenmesi

v Madeni paraların ve kağıt paraların emisyonunun yapılması

v Piyasadaki para ve kredi hacminin belirlenmesi

v Bankalara kısa dönemli borçların verilmesi

v Bankalar arası fon aktarımı sağlanması

 

 şeklindedir.

 

FED’ in Yönetim Organları;

Amerikan merkez bankası diğer ülkelerin merkez bankasından farklıdır. Çünkü genel olarak bir ülkede tek bir merkez bankası bulunurken Amerika Birleşik Devletlerinde tek bir merkez bankası sistemi yoktur.

 

Bunun nedeni ülkenin çok büyük olmasıdır. Yani büyük bir ülkenin tek bir merkez bankası ile idare edilmesi oldukça zordur. Bu da daha fazla merkez bankasını gerekli kılmaktadır. FED yasası gereği olarak 12 Federal rezerv bankası kurulmuştur. FED organları şunlardır;

a) Yönetim Kurulu

b) 12 Federal Rezerv Bankası

c) Federal Serbest Piyasa Komitesi

d) Üye Bankalar

e) Danışma Komisyonu Organı

Aynı zamanda da her bölgenin merkez bankasının da bir yönetim kurulu ve başkanı bulunmaktadır.

FED’in Yönetim Kurulu 2021 itibarıyla şu isimlerden oluşuyor:

-FED başkanı Jerome H. Powell,

-FED Yönetim Kurulu Üyeleri; Richard H. Clarida, Randal K. Quarles, Michelle W. Bowman, Lael Braniard. FED Başkanı Jerome Powell, 5 Şubat 2018’de 4 yıllık bir dönem için göreve gelmiştir.

 

FED Organlarının Farklı Görevleri;

 FED organlarının hepsinin görevleri farklılık göstermektedir. Bu organların çeşitliliği her merkez bankasından farklıdır.  Genelde ülkelerde tek bir yönetim kuruluna ve başkanına sahip olan merkez bankası sistemi bulunmaktadır. Bu da ekonominin tek elden yönetilmesini sağlamaktadır. Tabi ki merkez bankasının tek olmaması tek elden yönetilemeyeceği anlamına gelmez.

On iki merkez bankasının bulunması ekonominin büyüklüğünün getirdiği bir zorunluluktur. Ancak her bölgenin merkez bankası merkeze bağlıdır. Merkezin aldığı bütün kararlar bütün merkez bankalarını bağlayacaktır. Tabi ki her merkez bankası kendi durumlarının gerekliliğine göre kararlar da alabilir. Esas olarak merkezden yönetilse de her merkez bankasının belli bir alanda bağımsız olması bir gerekliliktir. Bunun nedeni sağlıklı ekonomik kararlar alınabilmesidir.

 FED organlarının aldığı bütün kararları diğer merkez bankaları ile paylaşmaktadır. Kısacası bütün FED organları bir bütün olarak hareket etmektedir. Böylece oldukça önemli ekonomik kararlar alınmaktadır.

 

FED’in Yapısı;

AA’da FED’le ilgili analizde şu bilgiler yer alıyordu: Bölgesel Fed’lerin New York, Boston, Philadelphia, Richmond, Atlanta, Cleveland, Chicago, Minneapolis, Kansas City, St. Louis, Dallas ve San Francisco kentlerindeki merkezlerin başkanları, kendi yönetim kurulları tarafından her 5 yılda bir yapılan seçimle belirleniyor.