Hangi Durumlarda Ödenen Sigorta Primleri Geri Alınabilir?

HANGİ DURUMLARDA
ÖDENEN SİGORTA PRİMLERİ GERİ ALINABİLİR
ÖZET
5510 sayılı Kanunun 4/1- (a), (b) ve (c) kapsamında sigortalılık statüsünden kaynaklanan
çalışmalardan dolayı sigortalıların ve işverenlerinin ödedikleri sigorta primleri aşağıdaki
durumların varlığı halinde geri alınabilir.
1) 5510 sayılı kanunun 4-1/ (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile 5510 sayılı
Kanuna göre ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan, herhangi bir
nedenle çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması
için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına
hak kazanamayan sigortalıya, 4/1 (a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına
bildirilen, (b) bendi kapsamında ise ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları
primleri , primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için,
her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme
şeklinde verilir. Kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri toptan
ödeme yoluyla ödenmez ayrıca, sigortalının hizmet borçlanmaları da yaşlılık toptan
ödemesine dahil edilmez.
2) 5510 sayılı kanunun 4-1/ (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile 5510 sayılı
Kanuna göre ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan ölen sigortalıların
hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanamaması durumunda, ölüm tarihi esas alınmak
kaydıyla , 4/1 (a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi
kapsamında ise ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, sigortalının
eşine, çocuklarına, ana ve babasına yine Kanunda belirtilen hisseler oranında
paylaştırılarak toptan ödeme şeklinde verilir. Kısa vadeli sigorta kolları ile genel
sağlık sigortası primleri toptan ödeme yoluyla ödenmez, ancak sigortalının
sağlığında yapmış olduğu hizmet borçlanmaları hak sahiplerine ödenecek ölüm
toptan ödemesine dahil edilir.
3) Sigortalıların aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması
nedeniyle SGK’ya ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime
esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın
tamamı, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi
oranında sigortalıya defaten geri ödenir. Geri verilen primler için ayrıca gecikme
cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez.
4) Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl
geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara
veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri
verilir. Kanunî faiz, primin SGK’ya yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin
yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır.
SİGORTA PRİM İADE İŞLEMLERİ;
Özel veya kamu işverenleri çalıştırdıkları işçi veya memurlar için Kanunda belirtilen şartlarda
ve oranlarda kendileri ve işçileri veya memurları adına prim yatırmakta ayrıca bağkur
kapsamındaki kişiler de kendi adlarına SGK’ya sigorta primi yatırmaktadır. Belirli şartların
varlığı halinde ödenen bu sigorta primlerinin geri alınması mümkün olabilmektedir. Aşağıda
bu durumlar açıklanmaktadır.
1- Yaşlılık Toptan ödenmesi
5510 sayılı Kanun'un 31 inci maddesine göre yaşlılık toptan ödemesi, Kanun'un 4/1-(a), 4/1-
(b) ve bu Kanuna göre ilk defa 4/1-(c) bentleri kapsamında sigortalı olanlardan,
⎯ Çalıştığı işten ayrılan, işyerini kapatan veya devreden,
⎯ 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yaş
şartını (kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş) doldurduğu halde malullük ve yaşlılık
aylığı bağlanmasına hak kazanamayan, sigortalılara yapılacaktır.
Yaşlılık toptan ödemesi talebinde bulunan 4/1-(a) ve 4/1- (b) sigortalılarının 4/1-(a)
sigortalılarının çalıştığı işten ayrıldıktan, 4/1-(b) sigortalılarının işyerini kapattıktan veya
devrettikten sonra kendisinin veya varsa vekilinin veyahut vasisinin ilgili üniteye veya 4/1-(c) sigortalılarının kendisinin veya varsa vekilinin veyahut vasisinin 236 Kamu Görevlileri
Emeklilik Daire Başkanlığı'na örneği SGK tarafından hazırlanan Gelir/Aylık/Ödenek Talep
Belgesi ile başvurması yeterli olacaktır.
Yaşlılık toptan ödemesinin tutarı, Sigortalı;
⎯ 4/1-(a) ve 4/1-(c) kapsamında ise kendi adına bildirilen,
⎯ 4/1-(b) kapsamında ise kendisinin ödediği, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları
primlerinin (%20) her yıla ait tutarının;
5510 sayılı Kanunda açıklanan hesaplama yöntemleriyle toptan ödeme şeklinde verilecektir.
Kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri toptan ödeme yoluyla
ödenmeyecek ayrıca, sigortalının hizmet borçlanmaları da yaşlılık toptan ödemesine dahil
edilmeyecektir.
Toptan ödeme yapıldıktan sonra yeniden çalışmaya başlayan sigortalıların toptan ödeme
tarihinden sonra geçen çalışmaları talepte bulunmaları halinde toptan ödeme şeklinde
verilecektir.
2- Ölüm Toptan Ödemesi
5510 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesi gereğince, 4/1-(a) ve 4/1-(b) kapsamındaki sigortalılar
ile Kanuna göre ilk defa 4/1-(c) kapsamında sigortalı olanlardan, ölen sigortalıların hak
sahiplerine ölüm aylığı bağlanamaması durumunda ölüm tarihi esas alınmak kaydıyla , 4/1
(a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi kapsamında ise ödediği
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, 5510 sayılı Kanun'da açıklanan hesaplama
yöntemleriyle sigortalının hak sahipliği şartlarını taşıyan eşine, çocuklarına, ana ve babasına
yine Kanunda belirtilen hisseler oranında verilecektir.
Ölüm toptan ödemesi yapılabilmesi için, eş, çocuk, ana ve babaya ölüm aylığı
bağlanmasında aranan şartların mutlaka yerine getirilmiş olması gerekmekte olup, bu
şartları taşımayan hiçbir hak sahibine toptan ödeme yapılmayacaktır.
Hak sahiplerine yapılacak toptan ödemenin toplamı sigortalıya yapılacak toptan ödeme
tutarını geçemeyecek, bu sınırın aşılmaması için gerekirse hak sahiplerinin hisselerinden
orantılı olarak indirim yapılacaktır. 

Ölüm toptan ödemesi yapılabilmesi için, hak sahiplerinin örneği SGK tarafından hazırlanan
Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ile ilgili SGK ünitesine başvurmaları şarttır. Anılan belgeye
malul çocuklar için sağlık kurulu raporu eklenecektir. Lise ve dengi öğrenime devam eden
hak sahibi erkek çocukların Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulunda kayıtlı
öğrenci bilgilerine istinaden işlemleri ayrıca öğrenci belgesi istenmeksizin
sonuçlandırılacaktır.
Kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri toptan ödeme yoluyla
ödenmeyecek, ancak sigortalının sağlığında yapmış olduğu hizmet borçlanmaları hak
sahiplerine ödenecek ölüm toptan ödemesine dahil edilecektir.
3-Tavanı Aşan Primlerin İadesi
5510 sayılı Kanun'un 82 nci maddesinin dördüncü fıkrasında, “Sigortalıların bu Kanun'un 53
üncü maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte
çalışması nedeniyle Kuruma ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime
esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı,
sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında
sigortalıya defaten geri ödenir. Geri verilen primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme
zammı ile faiz ödenmez.” hükmü yer almaktadır.
Bu doğrultuda sigortalıların SGK’ya bildirilecek sigorta primine esas kazanç tutarı, prime
esas kazanç altı sınırının 7,5 katını aşmayacaktır. Söz konusu 7,5 kat sosyal güvenlik
sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurtdışındaki işyerlerinde
çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçiler için günlük prime esas kazanç üst sınırı, günlük
asgari ücretin 3 katı olarak uygulanacaktır.
e-Bildirgede sigortalıların gün ve kazançları bildirilirken prime esas kazanç üst sınırının
üstünde bildirim yapılmasına izin verilmemektedir. Ancak gerek part-time çalışmaları
nedeniyle, gerekse aynı sürelerde birden fazla işyerindeki çalışmaları nedeniyle, aynı ayda
birden fazla işyerinde çalışan ve birden fazla işyerinden bildirilen sigortalıların prime esas
kazançlarının toplamı prime esas kazanç üst sınırını (tavanı) zaman zaman aşabilmektedir. 


TÜRMOB