Sosyal Güvenlik ve Çalışma Hayatı Soru-Cevaplar

SOSYAL GÜVENLİK VE ÇALIŞMA HAYATI SORU CEVAPLAR 

Devamsızlıktan işten çıkarılan kişi kıdem tazminatını alabilir mi?

Soru: Babam şuan cezaevinde. Önceden çalıştığı bir işte devamsızlık yapıp işten atılmış. Tazminat alabilir mi? Devran K


Cevap: İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir nedene dayanmaksızın ardı ardına ‘iki işgünü’ veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda ‘üç işgünü’ işine devam etmemesi, işverene iş akdini haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.

İşverenin haklı nedenle iş akdini fesih etmesi durumunda işçiye kıdem tazminatı ödenmez. İşveren iş akdini babanızın işe devamsızlığından dolayı haklı nedenle fesih ettiğinden maalesef kıdem tazminatı alma hakkı yok.

60 YAŞINA MI TABİYİM?

Soru: 14 Ocak 1964 doğumluyum. SSK başlangıç tarihim 25 Mayıs 2006 olup 3948 gün primim var. 18 ay askerlik borcumu ödediğim takdirde 60 yaşını doldurduğumda emekli olabilir miyim?  G.D

Cevap: Askerliğinizi borçlanarak maalesef 60 yaşını dolduracağınız tarihte emekli olamazsınız. Çünkü iki şekilde emekli olabilirsiniz.

1) Askerliğinizi borçlanıp ayrıca 2512 gün ödeyerek toplam priminizi 7000 güne tamamlayacağınız tarihte (7000 gün prim ödeme ve 60 yaş şartlarına tabi olarak).

2) 18 ay olan askerlik sürenizi borçlanıp, ayrıca 12 gün de prim ödeyerek toplam priminizi 4500 güne tamamlamanız şartıyla, 25 yıllık sigortalılık sürenizi dolduracağınız 25 Mayıs 2031’de emekli olabilirsiniz (25 yıl sigortalılık süresi, 4500 gün prim ödeme ve 60 yaş şartlarına tabi olarak).

MÜHENDİS KAMUDA HANGİ KADROLARA ATANIRSA İLAVE BİR DERECE ALIR?

Soru: Ziraat mühendisiyim. Bir belediyede zabıta memuru kadrosuna atandım. Devlette atanan mühendis ve teknikerlerin göreve başlama derecelerine bir derece ilave ediliyormuş. Bana bir derece ilavesi vermediler. Mühendis olarak atanmam gerektiğini söylüyorlar. Bazı belediyelerde bir derece veriliyor diyorlar. Konunun doğrusu nedir? KADİR

Cevap: Öğrenimleri neticesinde yüksek mühendis, mühendis, yüksek mimar, mimar unvanını almış olanların kamu kurumlarında hangi hizmet sınıfında, hangi kadroya atanırsa atansın öğrenimlerine göre tespit edilen giriş derece ve kademelerine bir derece ilave edilir.

Mühendislik fakültesi mezunu olup mühendis unvanı olan bir kişi, genel idare hizmetleri sınıfında memur kadrosuna da atansa göreve başlama derecesine bir derece ilave edilir ve 8/1 derece ve kademeden göreve başlatılır.

Ancak teknikerler sadece teknik hizmetler sınıfında bir kadroya atanmaları halinde, göreve başlama derece ve kademelerine bir derece ilavesi veriliyor. Yükseköğrenimi neticesinde tekniker unvanına haiz olan kişi genel idare hizmetleri sınıfında memur kadrosuna atanırsa bir derece ilavesinden yararlanamayacağı için 10/2 derece ve kademeden göreve başlayacaktır.

Ancak kişi teknik hizmetler sınıfında tekniker kadrosuna atanırsa bir derece ilavesi ile 9/2 derece ve kademeden göreve başlatılır. Sizin de göreve başlama derecenize bir derece ilave edilerek 8/1 derece ve kademeden göreve başlatılmanız gerekir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 36/A-2 ve 36/A-4 maddelerinde bu hususlar açıkça düzenlenmiştir.

50 YAŞ HAKKIYLA EMEKLİ OLABİLİR MİYİM?

Soru: 12 Nisan 1971 doğumluyum. Sigorta başlangıcım 2 Nisan 1986. 3730 gün prim ödemem var. Halen çalışmaktayım. Ama ben 3600 gün prim ve 50 yaş hakkından faydalanıp emekli olmak istiyorum. Bu mümkün müdür? Meryem Ç


Cevap: 50 yaşla emeklilik hakkınız olsa, 3600 günden fazla priminiz olduğundan emekli olabilirdiniz. Ancak maalesef 50 yaşla emekli olma hakkınız yok. Çünkü ilk girişte adınıza prim ödemesi varsa, yaş haddinden emekli olmak için; 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün prim ödeme ve 58 yaş şartlarına tabisiniz. Priminiz yeterli olduğundan bundan sonra prim ödemeseniz de, 58 yaşınızı dolduracağınız tarihte emekli olabilirsiniz.

YAŞI DEĞİŞTİRECEK KADAR ASKERLİK SÜRENİZ YOK

Soru: 1974 doğumluyum. İlk SSK girişim 1998’in Şubat ayında gerçekleşti. 7620 prim gün ödemem mevcut. 1997 yılında 8 ay askerlik yaptım. Borçlanmam halinde 57 olan emeklilik yaşım 56’ya çekilebilir mi? Ayrıca askerlik borçlanmamı asgariden değil de daha yüksekten yapmam emekli maaşım açısından etkili olur mu? Ümit M Y

Cevap: Emeklilik yaşınızı 57’den 56’ya düşürecek kadar askerlik süreniz olmadığından, maalesef askerlik sürenizi borçlanarak emeklilik yaşınızı 56’ya çekemezsiniz. Askerlik borçlanmasını yüksekten yapmanız sizin tabirinizle dişe dokunur fark yaratmaz.


***

Soru: 8 Temmuz 1972 doğumluyum. İşe giriş tarihim 1 Mayıs 1997 olup 5900 gün prim ödemem var. SGK girişinden önce 18 ay askerlik yaptım. Ne kadar askerlik borçlanması yaparak SGK başlangıcımı bir yıl öne çekebilirim? Ne zaman emekli olabilirim? Kudret S


Cevap: Askerlik sürenizin 520 gününü borçlanmanız halinde, sigorta başlangıç tarihiniz 520 gün geri gider ve emekli olmak için 25 yıl sigortalılık süresi, 5750 gün prim ödeme ve 55 yaş şartlarına tabi olursunuz. Prim ödemeniz yeterli olduğundan borçlanmadan sonra prim ödemeseniz de 55 yaşınızı dolduracağınız tarihte emekli olabilirsiniz.

MALULEN EMEKLİ OLAN ÇALIŞIRSA AYLIĞI KESİLİR Mİ?

Soru: 2008 yılında Emekli Sandığı’ndan malulen emekli oldum. Kontrol muayenem süresiz oldu. Ondan sonra hiç çalışmadım. Şimdi özel bir şirkette sigortalı bir iş buldum. Şayet sigortalı olarak çalışırsam malul aylığım kesilir mi? Erdem E

Cevap: Kamu kurumlarında çalışmanız halinde, Emekli Sandığı’ndan bağlanan malul aylığınız kesilir. Özel sektörde herhangi bir işte Sosyal Güvenlik Destek Primi’ne tabi olarak çalışırsanız, Emekli Sandığı’ndan bağlanan malul aylığınız kesilmez.

İŞGÜCÜ KAYBIYLA EMEKLİLİK İÇİN VERGİ İNDİRİMİ ALINMASI GEREKİYOR

Soru: Öneriniz üzerine malulen emeklilik için başvurum, üstüne hastanenin verdiği rapora itiraz ettim. Yüksek Sağlık Kurulu’nca da işgücü kaybı oranınız yüzde 60’ın altında dendi. Mecburen yüzde 54 oranında 2022 sayılı kanun kapsamında engelli aylığı bağlattım.

Yüzde 40 işitme kaybı, yüzde 20 KOAH, yüzde 12 bel boyun fıtığı, yüzde 5 prostat ile toplam yüzde 77 olan engel oranı yüzde 60’ın altında dendi. Yüksek Sağlık Kurulu kararı 2021 yılının Aralık ayında geldi. Savcılığa başvurdum, ‘engel oranını mahkeme belirler’ dedi. Ancak vasim korona virüse yakalandı ve mahkemeye gidemedi.

1) Vasim dava açabilir mi yoksa geç mi kaldı? Bir de 4 yıl önce SGK’ya malul emekliliğim için başvurmuştum. 4 yıllık maaş ve zamları alabilir miyim?

2) 5 bin liraya kadar ücretler vergiden muafken bu şartlarda vergi indirimi nasıl alınacak?

3) Yüzde 54 raporla engelli maaşı aldığıma göre vergi indirim hakkı almama gerek var mı?

4) Yüzde 54 oranla engelli maaşı alırken, SGK'nın hâlâ bazı şartlar öne sürme hakkı var mı? Hayri Ö

Cevap:

1) Başvuru tarihiniz değil, malul aylığını hak ettiğiniz tarih önemli. Malul aylığını; SGK Sağlık Kurulu malul olduğunuza karar verdiği tarihte hak edeceksiniz. Daha malul olduğunuz bile tespit edilmemiş durumda. Dolayısıyla geriye doğru 4 yıllık aylık almanız söz konusu olamaz.


2) Vergi indirimi almak için bir işyerinde çalışıyor olmak yeterli.

3) Malul emekliliği için vergi indirimi gerekmezken, engelli emekliliği için vergi indirimi almak gerekiyor.

4) Engelli maaşıyla, emekli olup emekli aylığı almak farklı konular. Emekli olmak için, yasanın aradığı şartların yerine getirilmesi zorunludur. Yasa dışında hiç kimse ve kurum, emeklilik için yeni şartlar ileri süremez. Ayrıca emekli aylığınız bağlandığında engelli aylığınız kesilir.


***

Soru: 1 Mart 1965 doğumlu babamın Bağkur başlangıcı 1 Ekim 1999. Bugüne kadar aralıksız prim ödedi. Ne zaman emekli olabilir? Askerlik borçlanması emekli olacağı tarihi etkiler mi? Memet A

Cevap: Babanız 9000 gün prim ödemiş olması şartıyla 60 yaşını dolduracağı 1 Mart 2025’te emekli olabilir. Babanız muhtemelen 18 ay askerlik yapmıştır. Askerlik süresini borçlanması halinde emeklilik için 9000 gün prim ödeme ve 57 yaş şartlarına tabi olur. Primini 9000 güne tamamlayacağı 1 Nisan 2023 tarihinde emekliliği mümkün. Gördüğünüz gibi babanız askerlik borçlanmasıyla 3 yıl erken emekli olabiliyor.

EMEKLİLİK BAŞVURUMU NE ZAMAN YAPMALIYIM?

SORU: 20 Mayıs 1964 doğumluyum. Sigorta girişim 1 Aralık 1998’de oldu. 3600 günden ekmekli olmak için 20 Mayıs 2022 tarihinde günüm dolmaktadır. Emeklilik başvurumu doğum günümde mi yoksa temmuzdaki emeklilik maaşına gelecek olan zamdan yararlanmak adına temmuzda mı yapayım? Mayısta başvurursam temmuzdaki zamdan yararlanabilir miyim? Gülhan S

CEVAP: 20 Mayıs 2022’de emekli olabiliyorsanız kadın okur olmalısınız. Emeklilik başvurunuzu, mayıs ayı sonuna kadar yapmanız halinde, emekli aylığınız 1 Haziran 2022’den itibaren bağlanır. Hesaplanan emekli aylığınız Ocak 2022’deki maaş artışı kadar artırılır. Ayrıca Temmuz 2022’de emekli aylıklarına gelecek olan artıştan (zamdan) da yararlanırsınız. Yani aylığınız 1 Temmuz 2022’den itibaren tekrar artırılır.

ANNEM ÇİFT AYLIK ALABİLİR Mİ?

Soru: Annem vefat eden eşinden dolayı 2003 yılından beri SSK’dan dul ve yetim aylığı alıyor. Annemin babası SSK emeklisi olarak 2017’de vefat etti. Annemin annesi de Bağkur’dan emekliyken bu yıl vefat etti. Annemin annesine, eşi 2017’de vefat ettiğinde onun maaşının bir kısmı bağlanmıştı.

Yani çift maaş alıyordu. Şimdi annem, halen kendi eşinden maaş alırken annesinden veya babasından da maaş alabilir mi? SGK’ya gittik. Ama herkes başka bir şey söylüyor. 3 aydır uğraşıyoruz. Yiğit A

Cevap: Emekli bir kadın veya erkek kendi aylığını alırken vefat eden eşinden de dul aylığı yani çift aylık alabiliyor. Anneannenizin aldığı maaşın biri kendi emekli aylığı, diğeri de eşinden aldığı dul aylığı. Ancak annenizin durumu farklı. Anneniz eşinden dul aylığı alırken babası veya annesinden de aylık almak istiyor.


Annenizin babası da annesi de 1 Ekim 2008’den sonra vefat ettiğinden, baba veya annesinden aylık bağlatarak çift aylık alamaz. Ancak eşinden bağlanan aylık ile baba veya annesinden bağlanacak aylığı tercih etme hakkı var (5510 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesi).

Ancak anne veya babasından biri Emekli Sandığı emeklisi olsaydı, ana veya babasından aylık bağlatabilecekti. Çevrenizde bu durumda olup çift aylık alanlar bulunabilir. Yasalar arasındaki farktan kaynaklanan bu durum sizi yanıltmasın.

PRİM KESİNTİSİ OLAN YILLARI BORÇLANMAK MÜMKÜN MÜ?

SORU: Ağustos 1955 doğumlu annemin üstüne Mart 2008’de arpa, buğday satılmış. Bu satıştan Bağkur kesintisi olmuş. Geriye dönük Bağkur borçlanması yapılabilir mi? Yapılabilirse ne zaman emekli olur ve ne kadar borç çıkar? Emekli aylığı ne kadar bağlanır? G.GONCA

CEVAP: Annenizin Mart 2008’den Bağkur’a kayıt olabilmesi için arpa, buğday satışından yapılan Bağkur prim kesintilerinin müstahsil makbuzlarında görünmesi ve SGK’ya intikal ettirilmiş olması gerekiyor.


Ayrıca anneniz ürün sattığı ve Bağkur prim kesintisi yapılmış olan yılların primini ödeyebilir. Ürün satışı olmayan yılları borçlanamaz. Sadece 2008 Mart ayında satışı varsa 8-9 ay borçlanma yapabilir. Yoksa Mart 2008’den bugüne kadar borçlanma yapamaz.

Annenizin yaş sorunu olmadığından emekli olabilmek için en az 15 tam yıl (5400 gün) prim ödemesi gerekiyor. Ne kadar borçlanma bedeli çıkacağı ürün satışı yaptığı yıllara, yapılan Bağkur kesintilerine göre değişir. Bugün için ödenen en az emekli aylığı 2 bin 500 liradır.


Soru: 1968 doğumluyum. 5 Nisan 2014 tarihinde sigortalı oldum. 2000 gün primim var. Çalışan bir kadın olarak emeklilik şartlarım nelerdir? Hangi tarihte emekli olabilirim? A.BAYSAL


Cevap: Yaş haddinden emekli olmak için 5200 gün prim ödeme ve 61 yaş şartlarına tabisiniz. 3200 gün daha prim ödeyerek toplam priminizi 5200 güne tamamlayacağınız tarihte emekli olabilirsiniz.

ENGELLİ EMEKLİ MAAŞI KESİLMEDEN ÇALIŞABİLİR Mİ?

Soru: 25 Şubat 1973 doğumluyum. Bağkur girişim 9 Kasım 1998. Bağkur’a 1630 gün prim ödedim. 25 Mayıs 2006’da SSK’lı olarak çalışmaya başladım. 4387 gün de SSK’ya prim ödedim. 1 Mart 2022’de sağlık kurulundan yüzde 51 engelli raporu aldım. Bununla erken emekli olabilir miyim?

Vergi indirimi almam gerekir mi? Şu anda asgari ücretle çalışıyorum. Mayıs ayı itibarıyla maaşım biraz yükselecek. Bu nedenle emeklilik başvurumu mayıstan sonra yapsam emekli aylığıma ve kıdem tazminatıma faydası olur mu?

Emekli olabilirsem aynı işyerinde veya başka bir işyerinde çalışabilir miyim? Çalışabilirsem kıdem tazminatı alabilir miyim? Kıdem tazminatı almak için ne kadar süre çalışmam lazım? 25 Mayıs 2006’dan beri aynı işyerindeyim. Acaba tahmini olarak ne kadar aylık bağlanır? Aziz B

Cevap: Engelli hakkıyla emekli olmak için Maliye’den de vergi indirim hakkı almanız gerekiyor. Maliye’den vergi indirim hakkı almanız halinde 6 Ağustos 2003 itibarıyla 3 yıldan fazla 6 yıldan az süredir sigortalı olan vergi indirim hakkı almış 3’üncü derece engelli olarak emeklilik için 18 yıl sigortalılık süresi ve 4080 gün prim şartlarına tabi olurunuz.

Prim ve süre şartını sağladığınızdan vergi indirim hakkı alacağınız tarih itibarıyla emekli olabilirsiniz. Ücretiniz yükseldikten sonra emekli olmanız halinde emekli aylığınız değişmese de son aldığınız brüt ücret üstünden hesaplanacağından kıdem tazminatınız artar. Engelli hakkıyla emekli olduğunuzda, destek primine tabi olarak aynı işyerinde veya başka bir işyerinden emekli aylığınız kesilmeden çalışabilirsiniz.

Çalışan emekli kendi isteği ile ayrılması halinde kıdem tazminatı alamaz. Kıdem tazminatı alabilmeniz için ya işverenin iş akdinizi haksız yere veya sizin iş akdinizi haklı bir sebeple feshetmeniz gerekir. Bugün en az emekli aylığı 2 bin 500 TL. Muhtemelen çalışma hayatınız boyunca asgari ücretten prim yatırdığınızdan siz de bu tutarda aylık alırsınız.


1999’DAN ÖNCE BAŞLAYANDA 61 YAŞ ŞARTI VAR MI?

SORU: Emekliliğim konusu konuşulurken bir arkadaş; ‘1999’dan önce işe başlayanlara emekli olmak için 15 tam yıl fiili hizmet süresi ve 61 yaş şartı var mı? POSTA’ya sor’ dedi. Bu konuda bilgi rica ediyoruz. Hakkı E

CEVAP: İlk defa 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı çalışmaya başlayanlar yaş haddinden emekli olmak için 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 gün prim ödeme, kadınsa 58, erkekse 60 yaş şartlarına tabi bulunuyor. Sigortalı bu üç şartı sağlandığı tarihte emekli olabiliyor.

EKREM SARISU